सुनिल जिसी

नेपालका पहाडी भू-भागहरू आफैँमा प्राकृतिक सौन्दर्यका अनुपम खानी हुन्। प्रकृतिको त्यस्तै वरदान पाएको एउटा सुन्दर, शान्त र मनोरम बस्ती हो— अर्गेली।

नेपालको लुम्बिनी प्रदेश, प्युठान जिल्लाको झिमरुक गाउँपालिका वडा नं. ६ मा अवस्थित अर्गेली एउटा सुन्दर, शान्त र प्राकृतिक सौन्दर्यले भरिपूर्ण गाउँ हो। साविक राप्ती अञ्चल अन्तर्गत तोरवाङ्ग गाविस वडा नं. ५ मा पर्ने यस गाउँमा हाल करिब ७०–७५ घरपरिवारको बसोबास छ। हरिया पहाड, खेतीयोग्य फाँट, वनजङ्गल र फेदी हुँदै बग्ने झिमरुक नदीले अर्गेलीलाई प्राकृतिक रूपमा मनमोहक बनाएका छन्। आकारमा सानो भए पनि इतिहास, संस्कृति, आत्मीयता र सम्भावनाका दृष्टिले यो गाउँ आफ्नै महत्व बोकेको ठाउँ हो।

अर्गेली केवल एउटा भौगोलिक स्थान होइन; यो पुर्खाहरूको पसिना मिसिएको माटो, बाल्यकालका सम्झनाहरूले भरिएको आँगन र सुखदुःखमा एकअर्काको साथ दिने मानिसहरूको साझा घर हो। यहाँको सुन्दरता प्रकृतिमा मात्र होइन, गाउँलेहरूको सरल जीवनशैली, आत्मीय व्यवहार र जन्मभूमिप्रतिको मायामा पनि भेटिन्छ।

विगतको अर्गेली सम्झँदा आजको जस्तो यातायात, सञ्चार र आधुनिक सुविधाले भरिएको जीवन थिएन। मानिसहरूको दैनिकी खेतीपाती, पशुपालन, घाँसदाउरा र घरायसी काममा बित्थ्यो। बिहान चराचुरुङ्गीको आवाजसँगै सुरु हुने दिन खेतबारीको काम र सामूहिक श्रमसँगै अघि बढ्थ्यो। किसानका आशा वर्षा, माटो र आफ्नै मेहनतसँग जोडिएका हुन्थे।

त्यतिबेला जीवन सहज थिएन, तर मानिसहरूबीचको आत्मीयता बलियो थियो। मेलापात, अर्मपर्म र आपसी सहयोग ग्रामीण जीवनका महत्वपूर्ण आधार थिए। कसैको घरमा काम पर्दा छिमेकीहरू सघाउन पुग्थे। दुःखमा साथ दिने र खुसीमा रमाउने चलनले गाउँलाई एउटै परिवारजस्तो बनाएको थियो। धनसम्पत्ति कम भए पनि मनमा सहयोग, व्यवहारमा सरलता र सम्बन्धमा विश्वास थियो।

बालबालिकाका लागि उकाली–ओराली, खेतका आली, वनपाखा र नदी किनार नै रमाउने संसार थिए। साथीभाइसँग खेल्दै बिताएका दिन, चाडपर्वमा परिवार र आफन्तसँगको भेटघाट तथा गाउँघरका सामूहिक गतिविधि जीवनका अविस्मरणीय सम्झना बनेर रहेका छन्। विगतका सबै कठिनाइलाई बिर्सन नसकिए पनि त्यस समयको सामाजिक एकता र आत्मीयता आज पनि सम्झनलायक सम्पत्ति हुन्।

अर्गेलीको परिचय झिमरुक नदीबिना अधुरो हुन्छ। गाउँको फेदी हुँदै बग्ने झिमरुक नदीले यहाँको प्राकृतिक वातावरणलाई अझ सुन्दर बनाएको छ। हरिया पहाड, खेतीबारी, वनजङ्गल र नदीको बहावले अर्गेलीलाई प्रकृतिको काखमा बसेको सुन्दर बस्तीका रूपमा चिनाउँछन्।

ऋतु फेरिँदै जाँदा यहाँको प्रकृतिले पनि नयाँ रूप धारण गर्छ। वर्षायाममा हरियालीले पहाड र खेतबारी ढाकिन्छन् भने अन्य मौसममा गाउँको दृश्य फरक देखिन्छ। नदीको निरन्तर बहावले समय र जीवनको यात्राको सम्झना गराउँछ। यो नदी प्राकृतिक सम्पदा मात्र नभई गाउँको पहिचानसँग जोडिएको महत्वपूर्ण अंश पनि हो।

यस्तो सुन्दर प्रकृतिको संरक्षण गर्नु हामी सबैको जिम्मेवारी हो। नदीलाई प्रदूषणबाट जोगाउने, वनजङ्गलको संरक्षण गर्ने र प्राकृतिक स्रोतको उचित उपयोग गर्ने हो भने अर्गेलीको सुन्दरता भावी पुस्ताले पनि अनुभव गर्न पाउनेछन्।

अर्गेलीको परिवर्तनसँग जोडिएको महत्वपूर्ण नाम हो— श्री शिद्धाथान प्राथमिक विद्यालय, सिमलारी। गाउँका बालबालिकालाई शिक्षाको उज्यालोतर्फ डोर्‍याउने यस विद्यालयको आफ्नै महत्व छ। शिक्षाले अक्षर चिनाउने मात्र होइन, मानिसलाई जीवन बुझ्ने दृष्टि, आत्मविश्वास र भविष्य निर्माण गर्ने अवसर पनि प्रदान गर्छ। विद्यालयसँग जोडिएका शिक्षक, विद्यार्थी, अभिभावक र पुराना सम्झनाहरू अर्गेलीको शैक्षिक यात्राका महत्वपूर्ण हिस्सा हुन्।

त्यसैगरी, बाग्दुला–मच्छी मोटरबाटोमा व्यस्त रूपमा सवारीसाधन सञ्चालन हुनुले यस क्षेत्रको आवागमन र बाहिरी संसारसँगको सम्बन्धलाई सहज बनाएको छ। सडकले मानिसलाई बजार, शिक्षा, स्वास्थ्य सेवा र रोजगारीका अवसरसँग जोड्न मद्दत गर्छ। विगतमा कठिन हुने धेरै यात्रा आज तुलनात्मक रूपमा सहज भएका छन्। यसले गाउँको जीवनशैली र मानिसहरूको सोचाइमा समेत परिवर्तन ल्याएको छ।

तर विकास भनेको सडक र भवन निर्माणमा मात्र सीमित हुनु हुँदैन। गुणस्तरीय शिक्षा, स्वास्थ्य सेवा, रोजगारी, स्वच्छ वातावरण र सम्मानजनक जीवनको अवसर पनि गाउँको विकासका महत्वपूर्ण आधार हुन्।

आज अर्गेलीका धेरै मानिस रोजगारी र राम्रो भविष्यको खोजीमा विदेशतर्फ गइरहेका छन्। परिवारको आर्थिक अवस्था सुधार्ने, छोराछोरीलाई राम्रो शिक्षा दिने, घर निर्माण गर्ने र जीवनका आवश्यकता पूरा गर्ने सपना बोकेर उनीहरू परदेश पुग्छन्। विदेशमा बगाएको पसिना उनीहरूको व्यक्तिगत संघर्ष मात्र होइन, गाउँमा रहेका परिवारका आशा र सपनासँग पनि जोडिएको हुन्छ।

वैदेशिक रोजगारीबाट प्राप्त आम्दानीले धेरै परिवारको जीवनस्तर सुधार्न सहयोग पुर्‍याउन सक्छ। तर यससँगै परिवारबाट टाढा बस्नुपर्ने पीडा, बालबालिकाले अभिभावकको साथ कम पाउने अवस्था र गाउँमा युवा जनशक्तिको उपस्थिति घट्ने चुनौती पनि छन्। चाडपर्वमा घर फर्किने सन्तानको प्रतीक्षामा रहेका आमाबुबा र परिवारका सदस्यहरूको मनमा खुसीसँगै विछोडको अनुभूति पनि मिसिएको हुन्छ।

दशैँ, तिहार र अन्य चाडपर्वले अर्गेलीको सामाजिक जीवनमा विशेष महत्व राख्छन्। टाढा रहेका आफन्त घर फर्किने, परिवार एकै ठाउँमा भेला हुने, मान्यजनबाट आशीर्वाद लिने र पुराना सम्झना साटासाट गर्ने अवसरले गाउँमा छुट्टै रौनक ल्याउँछ। यस्ता पर्वले पुस्तौँदेखि चलिआएका संस्कार र सम्बन्धलाई निरन्तरता दिन्छन्।

समयसँगै खानपान, पहिरन, घर निर्माण र जीवनशैलीमा परिवर्तन आउनु स्वाभाविक हो। आधुनिकता अपनाउनु आवश्यक छ, तर त्यस क्रममा गाउँको मौलिकता, आपसी सहयोग र सांस्कृतिक पहिचान हराउन दिनु हुँदैन। नयाँ पुस्ताले आधुनिक ज्ञान र प्रविधि सिक्दै पुर्खाहरूले जोगाएका असल परम्परालाई पनि सम्मान गर्न सके अर्गेलीको पहिचान अझ बलियो बन्न सक्छ।

अर्गेलीको भविष्य यहाँका मानिसहरूको साझा प्रयाससँग जोडिएको छ। गाउँमा गुणस्तरीय शिक्षा, सहज स्वास्थ्य सेवा, व्यवस्थित सडक, कृषि विकास र स्थानीय रोजगारीका अवसर विस्तार गर्न सके जीवनस्तर सुधार्न सकिन्छ। युवाहरूको ज्ञान र सीप, ज्येष्ठ नागरिकको अनुभव, महिलाको सक्रिय सहभागिता र स्थानीय सरकारको समन्वयलाई एकसाथ जोड्न सकियो भने विकासको यात्रा अझ प्रभावकारी बन्न सक्छ।

गाउँको प्राकृतिक सम्पदा जोगाउँदै कृषि र स्थानीय उत्पादनलाई बजारसँग जोड्ने, सामुदायिक एकतालाई कायम राख्ने र नयाँ पुस्तालाई गाउँको इतिहाससँग परिचित गराउने काम पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण छन्। विकासको वास्तविक अर्थ मानिसले आफ्नै गाउँमा सम्मानपूर्वक बाँच्न पाउनु, आफ्नो श्रमको उचित मूल्य पाउनु र भविष्यप्रति आशावादी हुन सक्नु हो।

अर्गेलीको कथा विगतको सम्झनामा मात्र सीमित छैन। यो श्री शिद्धाथान प्राथमिक विद्यालयमा सपना देखिरहेका बालबालिका, बाग्दुला–मच्छी सडकमा गुडिरहेका सवारीसाधन, परदेशमा पसिना बगाइरहेका युवाहरू र गाउँमै बसेर परिवारको जिम्मेवारी सम्हालिरहेका मानिसहरूको साझा कथा हो।

अर्गेली हाम्रो विगतको आत्मीयता, वर्तमानको यथार्थ र भविष्यको आशा हो। यहाँको माटोमा पुर्खाहरूको मेहनतको इतिहास छ, झिमरुक नदीको बहावमा समयको निरन्तरता छ, हरिया पहाडमा प्रकृतिको सौन्दर्य छ र गाउँलेहरूको मनमा समृद्ध भविष्यको सपना छ।

हामीले विगतका असल संस्कार जोगाउँदै वर्तमानका चुनौती सामना गर्न र भविष्यका लागि नयाँ सम्भावना सिर्जना गर्नुपर्छ। गाउँको विकास सरकारको मात्र जिम्मेवारी होइन; प्रत्येक गाउँलेको साझा दायित्व पनि हो। सबैले आ–आफ्नो ठाउँबाट योगदान दिन सके अर्गेली अझ सुन्दर, समृद्ध र आत्मनिर्भर बन्न सक्छ।

अन्ततः अर्गेली एउटा गाउँ मात्र होइन, हाम्रो जन्मभूमि, हाम्रो सम्झना र हाम्रो गौरव हो। आफ्नो गाउँको माया गर्नु भनेको यसको माटो, प्रकृति, संस्कृति र मानिसहरूको सम्मान गर्नु हो। यही माया र सामूहिक प्रयासले अर्गेलीको भविष्यलाई उज्यालो बनाउन सक्छ।

जय अर्गेली! जय झिमरुक!